Irak'ın güneyinde, bugün Nasiriye'ye yakın bir bölgede, 1920'lerin arkeologları toprağı kazerek beklentisizce girdikleri kraliyet mezarları karşısında nefesleri kesildi. Ur'un Kraliyet Mezarlığı, MÖ 2600-2400 yıllarına tarihlenen onlarca kişinin sacrificial olarak gömüldüğü bir alan değil, aynı zamanda dünyanın bu tarihte bilinen en zengin ve en özenli mücevher koleksiyonunu barındıran bir hazineydi. Ve bu hazineyi kaplayan en baskın renk, lacivert taşının koyu mavisiydi. Kraliçe Puabi'nin lahdi, arkeolojik tarihin en büyük mücevher keşiflerinden biriydi. Üzerinde lapis lazuli ve altından dokunulmuş bir başlık, lazuli boncuklu kolye dizileri, yüzük ve küpeler bulunuyordu. Bunların yanı sıra hizmetlileri ve saray müzisyenleri de mücevherle gömülmüştü; bu da değerli taşların Sümer saray kültüründe ne denli merkezi bir yer tuttuğunu gösterir. Lacivert taşını özellikle dikkat çekici yapan, coğrafi kökenidir: bu taş bugünkü Afganistan'da, başkent Kabil'in yakınlarındaki Badehşan bölgesinden çıkarılıyordu. Oradan Mezopotamya'ya ulaşması için binlerce kilometrelik ticaret yolu kat edilmesi gerekiyordu. Bu mesafe, lacivert taşını Sümer geleneğinde hem pahalı hem de mistik kılıyordu. Tanrıların saçı lacivert taşından, bedeni altından yapılmıştı; tanrı heykellerinin gözlerine kakılan bu mavi taş, kutsal figürlere bir bakış kazandırıyordu. Sümer mitolojisinde gökyüzü lacivert rengiyle tarif edilir; yani Sümerler için bu taş yalnızca bir mineral değil, yukarıyla bir iletişim köprüsüydü. Bir mühür taşına işlenen lacivert, sahibini tanrısal düzene bağlayan bir bağdı. Altın ise Mezopotamya mücevherinde lacivert taşının zorunlu eşidir. Sümer altın işçiliği, granülasyon denilen tekniği dünyanın en erken örneklerinden birini Ur'dan bizlere bırakmıştır: küçücük altın kürecikler, yüzeye ısıtılarak yapıştırılmış ve karmaşık desenlere dönüştürülmüştür. Bu teknik, modern kuyumcuların hâlâ hayran olduğu bir ustalık gerektirir. Puabi'nin başlığındaki altın ağaç, hayvan ve çiçek motifleri, dört bin beş yüz yıllık geçmişine rağmen döneminin en ince işçiliğini sergiler. Babil ve Asur dönemlerinde taş ve mücevher geleneği Sümer'in mirasına yaslandı; ama genişledi. Silindir mühürlerin yaygınlaşmasıyla birlikte küçük taşlar —akik, karneol, hematit ve serpantin— yönetici kimliklerinin taşıyıcısı hâline geldi. Bir saray yetkilisinin mührünü bir tablete bastırması, bugünün dijital imzasıyla eşdeğer bir yasal eylemdi; bu yüzden mühür taşının kalitesi ve işçiliği hem statüyü hem de güvenilirliği anlatıyordu. Ur'un mücevherlerine bugün British Museum'da ya da Philadelphia Müzesi'nde bakabilirsiniz; vitrin camının ardındaki o lacivert boncuklar dört bin yılı aşkın bir geçmişten size göz kırpar. Afganistan'ın dağlarından kopup kafileyle çölleri geçen, bir Sümer ustasının elinde delinen ve bir kraliçenin boynuna dizilen o taş, tarihin bilinen ilk büyük insan mücevher tutkusunun en canlı kanıtıdır.